ΝΕΦΟΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΑΙΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΥΨΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ
Κωδικός μαθήματος: C-0010
Διδάσκων: Γιάνης Βαρουφάκης
Σύνδεσμος e-class: ECON969
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
Από τότε που το διαδίκτυο ιδιωτικοποιήθηκε και η Big Tech άρχισε να διαθέτει τις διάφορες υπηρεσίες της δωρεάν, γνωρίζαμε ότι κάτι ουσιωδώς νέο συνέβαινε. Εκείνο που δεν γνωρίζαμε ήταν πόσο νέο ήταν αυτό.
Στην αρχή, φαινόταν ότι ήταν απλά ένα ζήτημα εκτόξευσης του σταθερού κόστους σε δυσθεώρητα ύψη, ενώ το οριακό κόστος εξαφανιζόταν. Ή ότι το διαδίκτυο επιτάχυνε με ιλιγγιώδη ρυθμό τις μεθόδους μάρκετινγκ που αναπτύχθηκαν για πρώτη φορά από το μονοπωλιακό κεφάλαιο τη δεκαετία του 1950, μετατρέποντάς μας σε κοινό προς «πώληση» στους διαφημιστές με πολύ μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Κάτι τέτοιο δεν διαφέρει ουσιωδώς από τον τρόπο με τον οποίο η πρώιμη εμπορική τηλεόραση εμπορευόταν το ίδιο το κοινό της, με τη διαφορά σήμερα να συνοψίζεται στην πολύ πιο εξατομικευμένη στόχευση των διαφημίσεων. Ωστόσο, κατά την τελευταία περίπου δεκαετία, έχει γίνει σαφές ότι έχει λάβει χώρα κάτι πολύ πιο ριζοσπαστικό.
Η Shoshana Zuboff, στο βιβλίο της του 2019 The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future and the New Frontier of Power (Η Εποχή του Καπιταλισμού της Επιτήρησης: Ο Αγώνας για ένα Ανθρώπινο Μέλλον και το Νέο Σύνορο της Εξουσίας, Public Affairs), υποστήριξε ότι ο μονοπωλιακός καπιταλισμός έχει λάβει μια νέα μορφή, αυτή του καπιταλισμού της επιτήρησης, όπως τον αποκαλεί. Είναι όμως η Big Tech απλώς μια δύναμη που ενισχύει την ικανότητα του μονοπωλιακού κεφαλαίου να αποσπά πλεονάσματα από τους καταναλωτές;
Στο βιβλίο μου του 2023 Technofeudalism: What killed capitalism? (Τεχνοφεουδαρχία: Τι σκότωσε τον καπιταλισμό;), διατυπώνω έναν πιο ριζοσπαστικό ισχυρισμό. Η Big Tech, επιδοτούμενη μαζικά από τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης των κεντρικών τραπεζών μας, έφερε στην ύπαρξη μια εντελώς νέα μορφή κεφαλαίου, συγκεκριμένα μια μετάλλαξη του κεφαλαίου που δεν είχε υπάρξει ποτέ στο παρελθόν: το νεφοκεφάλαιο. Σε αντίθεση με το παραδοσιακό κεφάλαιο, το νεφοκεφάλαιο δεν είναι παραγόμενο μέσο παραγωγής, αλλά παραγόμενο μέσο τροποποίησης της συμπεριφοράς. Τροφοδοτούμενο από αλγορίθμους ενισχυτικής μάθησης και, σήμερα, από την τεχνητή νοημοσύνη, το νεφοκεφάλαιο προσδίδει νέες εξουσίες στους καπιταλιστές που το κατέχουν, τους «νεφοκράτες» ή cloudalists, όπως τους αποκαλεί το βιβλίο, προκειμένου να τους διακρίνει από τους ιδιοκτήτες του παραδοσιακού κεφαλαίου. Αυτή η νέα εξουσία τούς επέτρεψε να υπονομεύσουν ριζικά και να αντικαταστήσουν τους δύο βασικούς πυλώνες του καπιταλισμού, ήτοι τις αγορές και τα κέρδη.
Το μάθημα αυτό εξετάζει τον ισχυρισμό ότι το νεφοκεφάλαιο έχει γεννήσει έναν ποιοτικά διαφορετικό τρόπο παραγωγής και διανομής από εκείνον που συμβατικά κατανοούσαμε ως καπιταλισμό. Εξετάζει επίσης προσεκτικά τις επιπτώσεις της αδυσώπητης ανόδου του νεφοκεφαλαίου στις αγορές, στα συστήματα πληρωμών, στην πολιτική εξουσία, στην ιδεολογία και στη γεωπολιτική.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ