C-0002

Κοινωνική Πολιτική, Ανισότητα και Φτώχεια

Χρίστος Παπαθεοδώρου

 

Περιεχόμενο Μαθήματος

Αντικείμενο του μαθήματος είναι η παρουσίαση του επιστημονικού διαλόγου για τα ζητήματα της ανισότητας, της φτώχειας και της αποστέρησης, και η διερεύνηση βασικών διαστάσεων και πτυχών των φαινομένων αυτών σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο.

Γίνεται κριτική παρουσίαση των βασικών-εναλλακτικών ορισμών των εννοιών της φτώχειας και της αποστέρησης και αναλύονται οι πολιτικές παρεμβάσεις (ή μη-παρεμβάσεις) στις οποίες αυτοί οι ορισμοί οδηγούν. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των εναλλακτικών αυτών ορισμών αναζητούνται στις βασικές θεωρίες της κοινωνικής οργάνωσης και στο ιδιαίτερο νόημα που αποδίδει κάθε μία από αυτές στην έννοια της ισότητας-ανισότητας.

Αναλύονται ζητήματα που αφορούν την μεθοδολογική και εμπειρική διερεύνηση των κοινωνικών αυτών προβλημάτων τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Παράλληλα, με βάση τα διαθέσιμα ερευνητικά ευρήματα, παρουσιάζονται και σχολιάζονται τα βασικά χαρακτηριστικά και η διαχρονική τάση της ανισότητας, της φτώχειας και της αποστέρησης.

Επιπρόσθετα αναλύονται οι επιδράσεις των πολιτικών αντιμετώπισής των φαινομένων αυτών, κυρίως στο πλαίσιο της κοινωνικής προστασίας, και διερευνάται η σύνδεση τους με το ευρύτερο μακροοικονομικό περιβάλλον. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάλυση της επίδρασης της κοινωνικής προστασίας στην οικονομική ανισότητα, φτώχεια και αποστέρηση. Στο πλαίσιο αυτό διερευνάται τόσο η συνολική επίδραση του συστήματος κοινωνικής προστασίας που έχει αναπτύξει η κάθε χώρα όσο και των επιμέρους κατηγοριών κοινωνικών δαπανών. Για τον σκοπό γίνεται συγκριτική ανάλυση των χωρών της ΕΕ ανάλογα τον τύπο κοινωνικού κράτους που έχουν αναπτύξει, με βάση τον ιδιαίτερο ρόλο που διαδραματίζουν η αγορά, το κράτος και η οικογένεια στην παροχή κοινωνικής προστασίας.

Τέλος διερευνάται η επίδραση των σύγχρονων κοινωνικών και οικονομικών εξελίξεων (οικονομική κρίση, πανδημία) στην ανισότητα στην φτώχεια και την αποστέρηση.

Βασικές θεματικές ενότητες:

  • Φτώχεια και Κοινωνική Πολιτική: Ιστορικές διαστάσεις και μεθοδολογικά διλήμματα.
  • Ο διάλογος για την παγκόσμια φτώχεια και την αποστέρηση. Πολιτικές αντιμετώπισης της παγκόσμιας φτώχειας. Ο ρόλος των διεθνών οργανισμών και των εθνικών κυβερνήσεων.
  • Εννοιολογικός προσδιορισμός της οικονομικής ανισότητας και δείκτες μέτρησης. Εννοιολογικά και μεθοδολογικά ζητήματα στη μέτρηση της οικονομικής ανισότητας
  • Προσδιορισμός της φτώχειας και της αποστέρησης. Εναλλακτικοί ορισμοί και δείκτες μέτρησης. Προβλήματα και περιορισμοί στην εμπειρική διερεύνηση.
  • Ανισότητα, φτώχεια και κοινωνική προστασία στην Ελλάδα και την ΕΕ. Βασικά χαρακτηριστικά και τάσεις.
  • Πληθυσμιακά χαρακτηριστικά, ανισότητα και φτώχεια. Σε ποιο βαθμό τα διάφορα ατομικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά του πληθυσμού μπορούν να ερμηνεύσουν την οικονομική ανισότητα;
  • Φτώχεια και απασχόληση. Εργαζόμενοι φτωχοί.
  • Κοινωνική πολιτική και η επίδρασή της στην ανισότητα, τη φτώχεια και την αποστέρηση. Το σύστημα κοινωνικής προστασίας και οι διανεμητικές επιδράσεις των κοινωνικών μεταβιβάσεων.
  • Κοινωνική προστασία και διαγενεακή μεταβίβαση των ανισοτήτων.
  • Κοινωνική προστασία, οικονομική μεγέθυνση και ανισότητα.
  • Βασικοί εννοιολογικοί προσδιορισμοί του κοινωνικού αποκλεισμού. Η έννοια του κοινωνικού αποκλεισμού στο πλαίσιο των κυρίαρχων πολιτικών και των προγραμμάτων σε εθνικό και υπερεθνικό (ΕΕ) επίπεδο. Αποκλεισμός από την αγορά εργασίας.
  • Πολιτικές καταπολέμησης της οικονομικής ανισότητας, της φτώχειας και του αποκλεισμού σε EE και Ελλάδα.
  • Η επίδραση των σύγχρονων κοινωνικών και οικονομικών εξελίξεων στην κοινωνική προστασία, την ανισότητα, τη φτώχεια και την αποστέρηση. Η επίδραση της οικονομικής κρίσης και των προγραμμάτων λιτότητας.

 

Μαθησιακά Αποτελέσματα

Μετά το πέρας του μαθήματος, οι φοιτητές/τριες:

  • Θα εξοικειωθούν με τον επιστημονικό διάλογο για τα θέματα της ανισότητας, της φτώχειας, της αποστέρησης και του κοινωνικού αποκλεισμού καθώς και με την επίδραση του συστήματος κοινωνικής προστασίας σε αυτά τα φαινόμενα.
  • Θα κατανοήσουν τις βασικές θεωρητικές αφετηρίες των εναλλακτικών εννοιών και ορισμών καθώς και την επίδραση που ασκούν τόσο στην αποτύπωση και ερμηνεία των φαινομένων αυτών όσο και στην επιλογή αλλά και αξιολόγηση των πολιτικών αντιμετώπισής των.
  • Θα αναπτύξουν την κριτική προσέγγιση του ιδιαίτερου στίγματος που αποδίδει η οικονομική επιστήμη στην ανισότητα και την αποστέρηση καθώς και στο ρόλο της Κοινωνικής Πολιτικής.
  • Θα εξοικειωθούν με τα βασικά εργαλεία και μεθόδους εμπειρικής ανάλυσης των κρίσιμων αυτών ζητημάτων.
  • Γνωρίζοντας τα βασικά χαρακτηριστικά και διαστάσεις της ανισότητας και της φτώχειας στην Ελλάδα αλλά και την ΕΕ, θα είναι σε θέση να αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητα των εναλλακτικών μέτρων και πολιτικών αντιμετώπισης των φαινομένων αυτών αλλά και τις επιδράσεις που έχουν σε αυτά οι αλλαγές στο ευρύτερο μακροοικονομικό περιβάλλον.

 

Αξιολόγηση

Η αξιολόγηση γίνεται μέσω γραπτής εργασίας ή/και γραπτής ή προφορικής εξέτασης στο τέλος του εξαμήνου.

Η γραπτή εξέταση γίνεται χωρίς χρήση βιβλίων και σημειώσεων μέσω ερωτήσεων σύντομης απάντησης, δοκιμασία πολλαπλής επιλογής, επίλυσης προβλημάτων και ερωτήσεων κρίσεως.

Δίνεται η δυνατότητα προαιρετικής εργασίας, κατόπιν συνεννόησης με τον διδάσκοντα η οποία εφόσον αξιολογηθεί με βαθμό ίσο ή μεγαλύτερο του 5 έχει απαλλακτικό χαρακτήρα. Η εργασία θα πρέπει να εκπονηθεί και παρουσιαστεί δημόσια κατά την διάρκεια των διαλέξεων.