|
C-0003 |
Ειδικά Θέματα Προχωρημένης Πολιτικής Οικονομίας | Χρήστος Μπαλωμένος – Δημήτρης Παϊταρίδης |
Περιεχόμενο Μαθήματος
Το μάθημα δομείται σε έξι ενότητες των τριών μαθημάτων. Η πρώτη ενότητα εξετάζει το «πρόβλημα του μετασχηματισμού» των αξιών σε τιμές που αποτελεί αναγκαία συνθήκη για την ανάλυση των θεωριών ανταγωνισμού στους κλασικούς οικονομολόγους και ιδίως στον Marx. Η δεύτερη ενότητα εξετάζει τις θεωρίες για την παραγωγική και μη παραγωγική εργασία. Στην τρίτη ενότητα αναλύονται οι οικονομικές κρίσεις στον καπιταλισμό που εκκινούν από τις διακυμάνσεις του ποσοστού κέρδους και την μακροχρόνια πτωτική τάση του. Έχοντας αναδείξει την ροπή του καπιταλισμού στις οικονομικές κρίσεις ως εγγενές στοιχείο της λειτουργίας του, στην τέταρτη ενότητα παρουσιάζεται η κίνηση από την καπιταλιστική στη σοσιαλιστική-κομμουνιστική κοινωνία. Στην πέμπτη ενότητα αποτιμάται η εμπειρία της Ένωσης Σοσιαλιστικών Σοβιετικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ) ενώ στην 6η ενότητα με την οποία ολοκληρώνεται ο κύκλος των διαλέξεων παρουσιάζονται κάποιες βασικές θεωρητικές και πολιτικές συζητήσεις για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση, με έμφαση στη σχέση ανάμεσα στο σοσιαλισμό και την αγορά.
Στόχος του μαθήματος είναι κατ’ αρχάς η ερμηνεία των σύγχρονων οικονομικών φαινομένων υπό το πρίσμα της πολιτικής οικονομίας ξεκινώντας από ένα μίκρο-επίπεδο ανάλυσης όπως ο προσδιορισμός των τιμών, το οποίο ακολουθεί ένα μέσο-επίπεδο ανάλυσης όπως οι θεωρίες ανταγωνισμού και καταλήγοντας σε ένα μάκρο-επίπεδο ανάλυσης όπως οι οικονομικές διακυμάνσεις και οι θεωρίες κρίσης. Ταυτόχρονα λαμβάνοντας υπόψη τις εγγενείς αντιφάσεις του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής τις οποίες «επιλύει» μέσω της εντεινόμενης εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης, στο μάθημα επιχειρείται η εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τις βασικές νομοτέλειες της σοσιαλιστικής οικονομίας (στην αλληλεξάρτηση τους με τις υπόλοιπες πλευρές της σοσιαλιστικής κοινωνίας), οι οποίες τη συγκροτούν ως ριζικά διαφορετική από την καπιταλιστική οικονομία και κοινωνία. Αυτός ο στόχος επιδιώκεται με τη συμπληρωματική παρουσίαση και συζήτηση τόσο της πράξης της πρώτης απόπειρας οικοδόμησης της σοσιαλιστικής οικονομίας και κοινωνίας στον 20ο αιώνα όσο και των αντίστοιχων θεωρητικών συζητήσεων που αναπτύχθηκαν στις διάφορες περιόδους μέχρι τις μέρες μας.Συγκεκριμένα, η ύλη είναι:
Ενότητα Α) Το «πρόβλημα του μετασχηματισμού» – Κλασική/μαρξική θεωρία ανταγωνισμού
- Το «πρόβλημα του μετασχηματισμού» Ι
- Το «πρόβλημα του μετασχηματισμού» ΙΙ
- Το «πρόβλημα του μετασχηματισμού» ΙΙΙ
- Θεωρίες για τον ανταγωνισμό και το κέρδος
Ενότητα Β) Θεωρίες για την παραγωγική και μη παραγωγική εργασία
- Θεωρίες για την παραγωγική και μη παραγωγική εργασία Ι
- Θεωρίες για την παραγωγική και μη παραγωγική εργασία ΙΙ
Ενότητα Γ) Οικονομική κρίση στον καπιταλισμό
- Θεωρία της πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους και οικονομική κρίση
Ενότητα Δ) Το πέρασμα από τον καπιταλισμό στον σοσιαλισμό-κομμουνισμό
- Η ωρίμανση των υλικών προϋποθέσεων του σοσιαλισμού μέσα στον καπιταλισμό
- Τα βασικά χαρακτηριστικά της σοσιαλιστικής-κομμουνιστικής κοινωνίας σύμφωνα με τους Marx, Engels, Lenin
Ενότητα Ε) Η εμπειρία της Ένωση Σοσιαλιστικών Σοβιετικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ)
- Η περίοδος 1917-1956: Πολεμικός Κομμουνισμός, Νέα Οικονομική Πολιτική, εκβιομηχάνιση-κολεκτιβοποίηση, Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, μεταπολεμική ανασυγκρότηση
- Η περίοδος 1956-1991: Αγοραίες μεταρρυθμίσεις, οικονομικές σχέσεις της ΕΣΣΔ με άλλες χώρες του λεγόμενου «σοσιαλιστικού στρατοπέδου», ανατροπή του σοσιαλισμού και παλινόρθωση του καπιταλισμού
Ενότητα ΣΤ) Οι θεωρητικές συζητήσεις γύρω από την οικοδόμηση της σοσιαλιστικής-κομμουνιστικής κοινωνίας
- Οι συζητήσεις κατά τη διάρκεια της ύπαρξης της ΕΣΣΔ
- Οι συζητήσεις μετά την παλινόρθωση του καπιταλισμού στην πρώην ΕΣΣΔ
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Οι φοιτητές/φοιτήτριες που θα ολοκληρώσουν επιτυχώς τον κύκλο μαθημάτων θα είναι σε θέση:
- να κατανοούν σε βάθος μια σειρά από κύρια θέματα που αφορούν την πολιτική οικονομία του καπιταλισμού και του σοσιαλισμού. Κατ’ αυτόν τον τρόπο θα γνωρίζουν τόσο τις δυνατότητες, όσο και του περιορισμούς των θεωρητικών και αναλυτικών εργαλείων που έχουν στη διάθεσή τους, προσεγγίζοντας με αυτόν τον τρόπο το όριο ζητημάτων τα οποία παραμένουν ανοιχτά προς διερεύνηση. Για το σκοπό αυτό, παράλληλα με μια ενημερωμένη βιβλιογραφία, θα γίνει εκτεταμένη χρήση ποικίλων αναλυτικών μεθόδων έτσι ώστε οι φοιτητές να αποκτήσουν μια hands-on εμπειρία των ζητημάτων που παρουσιάζονται στις ενότητες του μαθήματος.
Αξιολόγηση
Οι φοιτητές έχουν την επιλογή να αξιολογηθούν εναλλακτικά με δύο τρόπους:
- Ο πρώτος τρόπος περιλαμβάνει τη δυνατότητα υποβολής δύο (2) γραπτών εργασιών τις οποίες θα παραδώσουν εντός του εξαμήνου φοίτησης σε ημερομηνίες που θα ανακοινωθούν από τους διδάσκοντες.
- Ο δεύτερος τρόπος περιλαμβάνει τον συνδυασμό μίας (1) εργασίας και τελικής εξέτασης.
Σε κάθε περίπτωση η στάθμιση θα είναι ίσης βαρύτητας. Κάθε μια εργασία θα έχει όριο τις 3.500 λέξεις λαμβάνοντας τη μορφή μικρού essay (αναλυτικές οδηγίες δίνονται σε ξεχωριστό αρχείο που έχει αναρτηθεί στο e-class). Στην περίπτωση που επιλεγεί ο πρώτος τρόπος αξιολόγησης, δηλαδή δύο εργασίες, οι φοιτητές/τριες θα πρέπει να επιλέξουν υποχρεωτικά την μία εργασία από τις ενότητες Α-Γ και την δεύτερη από τις ενότητες Δ-ΣΤ . Στην περίπτωση που επιλεγεί ο δεύτερος τρόπος αξιολόγησης (εργασία και γραπτή εξέταση), ο/η φοιτήτης/τρια μπορεί να επιλέξει ένα θέμα από οποιαδήποτε ενότητα. Τα θέματα των εργασιών θα προέρχονται από τις ενότητες τις οποίες αντίστοιχα καλύπτουν.
Ακαδημαϊκά Προαπαιτούμενα
Για την κατανόηση των διαλέξεων και την επιτυχή εκπλήρωση των στόχων του μαθήματος, οι φοιτητές/τριες είναι επιθυμητό να έχουν παρακολουθήσει επιτυχώς τα μαθήματα «Πολιτική Οικονομία Ι», «Πολιτική Οικονομία ΙΙΙ» και Ποσοτικές Μεθόδους.